وسواس در کودکان از علت تا روش هایی برای درمان آن که باید بدانید

زمان تقریبی مطالعه 10 دقیقه

وسواس در کودکان

وسواس در کودکان

وسواس در کودکان به (OCD) یا اختلال اضطرابی گفته میشود. که خیلی از کودکان به آن مبتلا می‌شوند. وسواس در کودکان به دو صورت وسواس فکری و وسواس عملی یا اجباری وجود دارد. وسواس فکری در کودکان افکار و تصاویر تکراری کلیشه ای و غیر ارادی است در حالیکه وسواس عملی به نوعی از وسواس در کودگان گفته می شود که به اجبار دست به عملی می زنند تا از افکار وسواسی خود خلاصی یابند. خبر خوش اینکه وسواس در کودکان قابل درمان است.

وسواس فکری در کودکان چیست؟

وسواس فکری در کودکان به افکار و تصاویری مزاحم، که در ذهن کودک وسواسی ایجاد می شود گفته می شود. و کودک وسواسی قادر به کنترل آنها نیست. وسواس در کودکان یک بیماری ذهنی است و درمانی حساس دارد و حتما باید کمک حرفه ای گرفته شود.

وسواس تمیزی و آلودگی

اولین و شایعترین وسواس در کودکان و بزرگسالان که بسیار شایع است، حساسیت به تمیزی و آلودگی است. مثلا ظرفی که با آن آب میخورد حتما جلو خودش شسته شده باشد. یا مثلا در مورد وسواس تمیزی ممکن است مدام دستهای خود را بشوید و باز بعد از دست زدن به حوله دستش را بشوید و سپس بعد از دست زدن به دستگیره باز دستش را بشوید و این عمل را انقدر تکرار کند تا پوست دستش حساس شده و حتی ترک بخورد و خونریزی کند.

وسواس تردید و وارسی

بعد از وسواس تمیزی و آلودگی، وسواس تردید و وارسی شایع می باشد. وارسی بسته بودن در و بسته بودن شیر آب یا شیر گاز یا بستن دگمه یا هر وارسی دیگری که از پی شک و تردید به وجود آمده باشد.

برای مثال کودکی که فکر باز بودن شیر گاز یا زیپ کیف یا شلوار خود نگران است بارها و بارها با چگ کردن آن سعی می کند اضطراب و تشویش خود را کاهش دهد و یا وسواس در کودکی که از درست بودن تکالیف اش و امتحانش شدیدا اضطرhب دارد، ممکن است بارها و بارها آن را پاک کند و دوباره بنویسد در حدی که کاغذ پاره و سوراخ شود.

وسواس نظم و انضباط

وسواس در کودکان

وسواس نظم و انضباط و تقارن در شیوع بعدی قرار دارد به این صورت که مثلا حتما باید مدادهای رنگی طبق رنگهای از قبل تعیین شده مرتب قرار بگیرد. پاکن حتما باید تمیز و سالم باشد و فاصله بین وسایل روی میز با دقت و تقارن همراه باشد.

وسواس در کودکان اختلالی رایج است ولی به راحتی قابل تشخیص نیست زیرا کودکان اغلب علت رفتارهای خود را پنهان می کنند تا احساس خجالت نکنند و مسخره نشوند.

حتی اگر این نشانه ها آشکار و واضح باشند والدین آن نشانه ها را به اقتضای سنی کودک طبیعی قلمداد کرده و یا نشانه هایی از عادات و خصوصیات رفتاری کودکان می دانند.

وسواس در کودکان

وسواس عملی (اجباری) در کودکان چیست؟

در وسواس عملی در کودکان که در آن کودک یک رفتار را بارها و بارها رفتاری را به شکل وسواس ،
تکرار می‌کند تا باعث کاهش اضطراب خود شود که این رفتار ها ممکن است واضح و قابل مشاهده نباشد مثلا کودک خود را موظف کند لقمه را سه بار سمت راست و سه بار سمت چپ بجود. یا احساس اجبار مکرر به حمام کردن یا مسواک زدن داشته باشد. یا خود را موظف کند سه بار پشت هم به پایش ضربه بزند و اگر پشت هم نبود باید از اول شروع کند. کودک وسواسی با خود می گوید “من باید…” و خود را موظف به انجام کاری یا آیینی می کند تا اضطراب حاصل از تفکر خود را کاهش دهد.

برای مثال بابت نگرانی از کثیفی خود مدام به شستن دستهای خود بپردازد تا حدی که به پوست خود آسیب بزند یا از خوردن غذا در مجاورت دیگران بپرهیزد تا حدی که اگر در تصور خود باشد که خواهر و برادش کثیف هستند و دست به درب غذا بزنند غذا کثیف شده و دیگر آن را نخورد و مادر را مجبور کند غذای دیگری برایش تهیه کند و یا خود را از غذا خوردن محروم کند.

برای درک بهتر توضیحی با این مثال که کودک وسواسی با دیدن پشه در فیلم در ذهن خود تصور می کند حشره ای او را گزیده و نیش زده است. کودک مدام با تصور اینکه پشه او را گزیده یا نیش زده است، خود را میخواراند و تصویر پشه در حال نیش یا مورچه در حال گاز گرفتن یا حرکت روی پوست بدنش او را وادار به خاراندن پوست خود می کند به حدی که پوست اش به شدت خراشیده شده و حتی خون می آید.

به اعمالی که کودک وسواسی به اجبار از خلاصی از اضطراب وسواس انجام میدهد برای کاهش اضطراب خود یعنی خاراندن پوست خود، عمل اجبار وسواسی می گویند.

وقتی که کودکان احساس شرم می کنند و نگران هستند دیوانه به نظر برسند ممکن است که سعی کنند رفتارهای تشریفاتی وسواسی را با وظایف روزمره ترکیب کنند تا به اصطلاح لو نروند.

اگر کودک از والدین خود بپرسد:« من دستهایم را بعد از آلوده شدن شستم، باید میشستم دیگه مگه نه؟؟» و والدین هم می گویند:« بله تو کار خوبی کردی» و اینگونه رفتار تشریفاتی کودک بارها تایید و تکرار می شود. این طبیعی است که کودکان از والدین درخواست کنند که در رفتار تشریفاتی آن ها شرکت نمایند و اعتراض و قشقرق راه انداختن هم در مشارکت نکردن والدین در تشریفات کودک طبیعی است و این رفتارها نشانه بارز و مشخصی از نگرانی و اضطراب است.

وسواس در کودکان در حدود 3 درصد در پسران در حدود 6 تا 12 سالگی و حدود 7 تا 11 سال در دختران می باشد. و از هر 200 کودک یک نفر شایع است. حدود 5 درصد افراد جامعه دچار این بیماری یا اختلال رفتاری شده اند.

تاثیرات سوء وسواس در کودکان چیست؟

  • اتلاف وقت
  • ایجاد حواس پرتی و عدم توانایی در تمرکز حواس
  • افت تحصیلی و عقب ماندن از برنامه و کارهای اصلی از جمله تحصیل و مطالعه در فرد دارای اختلال وسواس
  • بی حوصله شدن و خستگی فرد وسواسی برای فکر کردن درباره موضوعات مهم تحصیلی و اساسی زندگی در فرد مبتلا به اختلال وسواس
  • مشکل در ارتباطات و کاهش اعتماد به نفس و عزت نفس و خودباوری
  • پایین آمدن کیفیت زندگی در مبتلا یان به اختلال وسواس

کودک وسواسی تصور میکند این افکار و تنش ها از بیرون بر او وارد میشوند در صورتی که همه افکار زاییده فکر خودش است.

 

علت ایجاد وسواس در کودکان چیست؟

از نظر روانشناسان و متخصصان علوم رفتاری علت و زمان قطعی و مشخصی برای شروع این اختلال پیدا نشده ولی بر اینکه این عوامل توسط وراثت ، ویژکیهای اعضای خانواده ، روش های تربیتی و نابسامانیهای اخلاقی بوجود می آیند هم عقیده هستند.

این نکته مهم را حتما توجه داشته باشید که کودک وسواسی خود هیچ تقصیری در این اختلال ندارد و افکار وسواسی با افکار عادی کودک کاملا متفاوت می باشد.

موقعیت های محیطی که ممکن است باعث بروز علائم یا بدتر شدن آنها شوند عبارتند از:

آزار فیزیکی یا عاطفی، تغییرات شدید در محیط زندگی، بیماری (مانند عفونت های استرپتوکوک)، مرگ یکی از عزیزان ،مشاجره شدید والدین با هم یا با کودک ،تغییرات و یا مسائل مربوط به مدرسه ،حوادث و تجربیات آسیب پذیر.

انواع نشانه های وسواس در کودکان چه هستند؟

ترس از کثیفی داشتن، ترس از ویروس ها و میکرب ها داشتن، ترس شدید از بیماری ها و یا آسیب دیدن از اعضای خانواده داشتن، اشتغال شدید فکری درباره کارهای منزل داشتن، نیاز به همدردی، دلسوزی ورسیدگی داشتن، توجه بیش از اندازه به ظاهر و سر و وضع خود داشتن، اعتقاد به خوش یمن بودن اعداد، روزها، ساعت ها و ایام خاص و … داشتن، داشتن افکار مزاحم و ناخودآگاه، لمس کردن یا ضربه زدن به تعداد معین یا یک روش خاص، داشتن اشیا به یک ترتیب خاص، شمردن اعداد “خوب”، پرهیز از عددهای “بد”، انجام کارهای زیادی برای مقابله با میکروب ها, کثافت, بیماری، تردید تکرار شونده, مثل اینکه اجاق خاموش است یا خیر، افکار مزاحم درباره والدینی که آسیب می بینند، مشکلات بیش از حد با تقارن، نظم و دقیق بودن از نمونه های بدست آمده از انواع وسواس در کودکان می باشد.

درمان وسواس در کودکان چیست؟

درمان اختلال وسواس اجباری و وسواس فکری شامل سه مرحله می باشد.

  • روان‌درمانی
  • شناختی رفتاری(رفتار درمانی)
  • دارو درمانی

روان درمانی:

قدم اول ،آموزش اینکه وسواس چیست و این که استعاره های مورد علاقه کودک را معرفی می کند. در قدم بعدی راه های شناختی از افکار وسواسی کودک با خودگویی های سازنده است. عبارتهای مفید و تلقینی و…

درمان شناختی رفتاری (رفتاردرمانی):

برای مثال، اگر کودکی وسواس دست شستن دارد، از او می خواهد که دست هایش را کثیف کند( مثلا گل آلود، خمیری، ماسه ای، چرب و …) و سعی می کند بدون آن که چنیدین بار دست هایش را بشوید به بازی خود ادامه دهد و فقط در انتهای بازی دستش را بشوید. در این مرحله که کودک احساس اجبار به شستن را در خود احساس می کند و اصطلاحا خود درگیر می شود هر چقدر زمان بگذرد و او همچنان در مقابل میل خود ایستادگی کند تا مرحله ای که دیگر هیچ احساس اجباری برای انجام آن احساس نکند. (معمولا بین 20 تا 90 دقیقه)در این روش، تغییر نگرش کودک وسواسی درباره کثیفی و آلودگی ملاک عمل است و این که او بتواند پذیرش این موضوع را داشته باشد که خمیر نوعی وسیله بازی برای کودکان است که از مواد بهداشتی درست شده است و لزومی ندارد در حین بازی چندین بار دست هایش را بشوید.

درمان دارویی:

درمان دارویی برای اختلال وسواس اجباری نیز یکی از مراحل مهم در فرایند بهبودی بیمار است. برای درمان اختلال وسواس اجباری، از گروهی از داروها که اصطلاحاً آن‌ها را  مهار کننده انتخابی بازجذب سروتونین ها (SSRI)می‌نامیم استفاده می‌شود. این داروها مقدار ترشح سروتونین در مغز را افزایش می‌دهند. در مغز بیماران مبتلا به اختلال وسواس اجباری، سروتونین بسیار کمی ترشح می‌شود یا مقدار ترشح شده توسط عصب‌های پیش سیناپس جذب و نابود می‌شود.

این داروها همان‌طور که از نامشان پیداست، از بازجذب یا دفع  سروتونین در مغز جلوگیری می‌کنند. این دفع در محل سیناپس ها  اتفاق می‌افتد (جایی که سلول‌های عصبی (نورون ها) به یکدیگر متصل هستند). سروتونین یکی از مواد شیمیایی در مغز است که پیام‌های عصبی را از یک نورون به نورون دیگر در طول سیناپس‌ها منتقل می‌کند.

از این داروها در درمان افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات خلقی نیز استفاده می‌شود SSRIها میزان تراکم سروتونین در سیناپس‌ها را افزایش می‌دهند. آن‌ها این کار را با جلوگیری از بازجذب سروتونین انجام میدهند. بازجذب سروتونین عامل پایان یافتن تولید سروتونین جدید است.

ازجمله داروهایی که روانپزشک ها برای معالجه تجویز میکنند می توان به:

فلوکسوتین(Floxtine)، سرترالین(Sertraline)

،سیتالوپرام (Citalopram)،پاروکسین  (Paroxetine)

و اسپیتالوپرام (Escitalopram) اشاره کرد.

در درمان اختلال وسواس اجباری همچنین از دارویی‌هایی چون اولانزاپین  (Olanzapine) ورسپریدون  (Respridone) استفاده می‌شود.

این گروه از داروها معمولاً بازخورد بسیار خوبی در درمان اختلال وسواس اجباری می‌دهند و اثرات جانبی بسیار کمی دارند. سردرد، کم‌خوابی، اسهال و هیجان از جمله اثرات جانبی این داروها هستند.

نکات بسیار مهم در امر درمان اختلال وسواس در کودکان

وقتی كه كودكی دچار بیماری وسواس می شود، اطرافیان او باید حتما به این نكته توجه داشته باشند كه كودك گناه و تقصیری ندارد. وقتی آنان قصد درمان و بهبودی بیماری كودك را دارند، باید از هر جهت او را مورد حمایت خود قرار دهند.

تمام اعضای خانواده باید نسبت به این موضوع حساس و هوشیار باشند. آنان باید تا حد امکان شرایط را برای کودک آرام و عادی نگه دارند تا او بتواند مشکلات و سختی های درمان را راحت تر تحمل کند. خانه ای پرتنش و اضطراب هیچ گاه نمی تواند به کودک کمک کند تا با نگرانی و تشویش ناشی از شیوه های درمانگری مقابله نماید. در این روش درمانی، زمانی که اعضای خانواده در درمان حمایت و مشارکت می کنند بسیار موثر واقع می شود و در غیر اینصورت روند درمان طولانی تر خواهد بود. ولی در کل روش شناخت درمانی بهترین شیوه درمان محسوب می شود.

والدین باید سعی كنند آگاهی های خود را در زمینه نوع بیماری فرزندشان بالا ببرند و انتظارات و توقع و خواسته هایی در حد توان كودك از او داشته باشند.

 

وسواس در کودکان

کارهایی که والدین می توانند برای رفع وسواس در کودک خود انجام دهند:

  • به کودک خود انگیزه بدهید و با کودک خود در مورد آینده صحبت کنید.
  • با کودک خود حرف بزنید, گوش کنید و عشق خود را به او بروز دهید.
  • چیزهایی را به کودک خود بگویید که برای وضعیت کودک شما مناسب تر باشد.
  • به کودک خود بگویید که چیزی به نام وسواس ممکن است باعث نگرانی و عادت کارهای او شود.
  • به او بگویید که یک ملاقات با یک روانشناس می تواند برای او مفید باشد و میتواند کمک کند تا متوجه بشوی که چه اتفاقی دارد می افتد. به فرزندتان اطمینان دهید که مشکل اش می تواند بهتر شود و شما می خواهید او را یاری کنید.
  • با روان پزشک یا روان شناس تماس بگیرید.
  • در درمان کودک خود مشراکت کنید وآنچه را که می توانید انجام دهید.
  • غلبه بر وسواس در کودک خود یک فرآیند طولانی است. جلسات زیادی خواهید رفت که همه آن ها اهمیت زیادی دارند.
  • کارهایی را که مشاور به شما و کودک وسواسی توصیه می کند، تمرین کنید و کودک خود را نیز برای انجامشان تشویق کنید.
  • از کودکتان همواره پشتیبانی کنید.
  • منابع و حمایت های زیادی برای والدین و خانواده های مبتلا به وسواس وجود دارد. آنها را شناسایی کنید. دانستن اینکه تنها نیستید، می تواند به شما کمک کند.
  • راه های مقابله با وسواس ها و مقاومت در برابر انجام کارهایشان را بیاموزید.

 

سخن آخر

وسواس شامل احساس، اندیشه یا تصویر ذهنی مزاحم می باشد و اجبار، رفتاری آگاهانه و عود کننده است. ریشه اختلال وسواس اضطراب است و این بیماری به دو صورت فکری و عملی بروز می نماید. کودکان وقتی دچار این بیماری می شوند، رفتارهایی پرخاشگرانه تکرار کلمات و لجبازی با اطرافیان را از خود بروز میدهند.

وسواس در کودکان می‌تواند برای زندگی و سلامت و رشد و اعتماد به نفس کودک اختلال ایجاد کند. زمان زیادی را در حمام و دستشویی بسر برده و باعث اتلاف وقت و انرژی خود شود. رفتارهای خاص و عادات بد و غیرضروری خاصی را دنبال کند که در نتیجه نگران قضاوت دیگران شده و انزوا را برگزیند و در اعتماد به نفس و خودباوری او مشکل ایجاد کند. خواب ناکافي ، افسردگي ، احساس خجالت يا شرمندگي ،‌بي قراري ،‌کندي در انجام اعمال روزانه نظير لباس پوشيدن يا آماده شدن براي خواب، مشکلات درسي،‌ افت تحصيلي، مشکلات رفتاري مانند عصبانيت و پرخاشگري و اشکال در روابط بين فردي و ارتباط با هم سالان اینها علامت های شایعی برای شناخت وسواس در کودکان هستند.

توبیخ و سرزنش کردن کودکان بر اضطراب آنها می افزاید و اوضاع را بدتر می کند.

حال اینکه فضای پر اضطراب و تشویش بستر این بیماری را فراهم نموده است. پدر و مادرها و مربی ها باید بدانند كه چنانچه همراه و تشویق کننده كودك باشند، روند درمان او، روز به روز سریعتر  به وقوع میرسد و رفتارها و افكار آزار دهنده كودك نیز به تدریج از بین می رود. اطرافیان باید بتوانند كمترین بهبودی كودك را تشخیص دهند و او را مورد تشویق و حمایت خود قرار دهند.

توجه داشته باشید هیچ كودك وسواسی ای بدون داشتن والدینی مضطرب، پریشان و مبتلا به اختلالات عصبی وجود ندارد. تمام اعضای خانواده باید نسبت به این موضوع حساس و هوشیار باشند. آنان باید تا حد امكان شرایط را برای كودك ، آرام و عادی نگه دارند تا او بتواند مشكلات و سختی های درمان را راحت تر تحمل كند. خانه ای پرتنش و اضطراب هیچ گاه نمی تواند به كودك كمك كند تا با نگرانی و تشویش ناشی از شیوه های درمانگری مقابله نماید.

دانستن این مطلب خالی از لطف نیست که این بیماری و اختلال هم مثل خیلی از بیماریهای دیگر غول نیست و زندگی و موفقیت حتی با وجود آن امکان پذیر است. ازجمله افراد موفقی که مبتلا به این اختلال بوده اند را که می توان نام برد: دیوید بکهام، کیتی پری، لیوناردو دیکاپریو، جاستین تیمبرلیک، هارد استرن و فیونا اپل

تست تشخیص کودک وسواسی 

بزودی…

مقالات زیر میتواند برای شما جذاب باشد:

برای خواندن هر کدام از مقالات زیر کافی است روی نوشته های آبی کلیک کنید.

ترس‌ در کودکان ، نشانه ها ، علل ، انواع ، پیشگیری و درمان (مرجع)

کودکان گوشه گیر ، علتها و عوامل ، ویژگیها و علایم ، درمان و معالجه

درمان خجالت در کودکان ، ویژگی کودکان کمرو و راه حل های سریع معالجه

افسردگی در کودکان از نشانه ها و علت ها تا درمان و معالجه سریع

 

0
برچسب ها :
نویسندگان سایت اَبَرکودک
نوشته شده توسط نویسندگان سایت اَبَرکودک
نویسندگان سایت اَبَرکودک سعی دارند با نوشتن مقالات ارزشمند شما عزیزان را در جهت تعلیم و تربیت فرزندانتان یاری کنند. برای اینکه با مدیر سایت ابرکودک آشنا شوید کافیه است اینجا کلیک کنید.

دیدگاه شما

چهارده + سیزده =

بدون دیدگاه